Giữ "linh hồn" di sản qua ba thế kỷ
Nằm cách trung tâm thành phố Cần Thơ khoảng 1 giờ di chuyển, làng nghề bánh tráng Thuận Hưng không chỉ là nơi sản xuất thực phẩm mà còn là một "bảo tàng sống" với tuổi đời hơn 200 năm. Năm 2023, làng nghề chính thức được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, mở ra cơ hội mới để những chiếc bánh quê vươn xa hơn. Bước vào làng những ngày này, từ mờ sáng đến chiều muộn, đâu đâu cũng thấy hình ảnh bếp lò đỏ rực và những vỉ tre phơi bánh căng đầy trải dài từ đầu xóm đến cuối ngõ.
Để có được những chiếc bánh tráng danh bất hư truyền, người dân nơi đây phải tuân thủ những quy chuẩn khắt khe từ khâu chọn gạo. Gạo phải được chọn kỹ, xay mịn và pha trộn theo tỷ lệ gia truyền. Chị Văn Thị Thơ, chủ cơ sở bánh tráng Út Thơ, chia sẻ rằng khâu làm bột chính là "linh hồn" quyết định chất lượng: bột phải đạt độ dai thì khi tráng mới không bị rách, giữ được độ dẻo thơm đặc trưng. Sự tỉ mỉ này giúp bánh tráng Thuận Hưng có hương vị riêng biệt, không thể lẫn lộn với bất kỳ nơi nào khác.
Dù nhịp sống hiện đại đã tràn về, nhưng nhiều hộ gia đình tại đây vẫn chọn cách "đi chậm mà chắc", giữ nguyên các công đoạn thủ công như xay bột bằng cối đá hay nướng bánh bằng tay. Sự kết hợp giữa vị ngọt thanh của đường thốt nốt, béo ngậy của nước cốt dừa và mùi thơm nồng của mè đen tạo nên một tổng thể hài hòa. Với người dân Thuận Hưng, mỗi chiếc bánh ra đời không chỉ là sản phẩm thương mại mà còn là niềm tự hào, là câu chuyện tiếp nối qua 3-4 thế hệ trong gia đình.
Hiện nay, làng nghề cung ứng ra thị trường danh mục sản phẩm đa dạng từ bánh mặn, bánh lạt, bánh nem đến bánh dừa, bánh tráng ngọt với nhiều kích cỡ. Đặc biệt, vào dịp Tết, các sản phẩm chủ lực như bánh tráng dừa và bánh tráng ngọt luôn "cháy hàng". Những mẻ bánh đều tay, trắng ngần không chỉ góp mặt trên mâm cỗ cúng gia tiên của người miền Tây mà còn theo chân thương lái đi khắp các tỉnh thành, mang theo tinh hoa ẩm thực của vùng đất chín rồng.
Nhịp sống hối hả và kỳ vọng mùa Tết ấm no
Càng cận Tết, nhịp độ lao động tại Thuận Hưng càng trở nên khẩn trương. Tại cơ sở của chị Nguyễn Thị Mỹ Linh, công việc bắt đầu từ 2-3 giờ sáng để kịp phơi những mẻ bánh đầu tiên dưới cái nắng đẹp. Năm nay, không khí sản xuất có phần khởi sắc hơn khi đơn hàng từ các đại lý và tiểu thương tăng từ 20-30% so với cùng kỳ. Nhiều gia đình phải huy động thêm lao động thời vụ, thậm chí con em đi làm ăn xa cũng tranh thủ trở về phụ giúp người thân trong vụ mùa cao điểm nhất năm.
Sản lượng của làng nghề hiện tăng khoảng 40% so với ngày thường. Một hộ sản xuất trung bình có thể tráng từ 400 - 800 chiếc bánh, trong khi các cơ sở lớn có máy móc hỗ trợ có thể đạt tới 1.500 - 2.000 chiếc mỗi ngày. Theo tính toán, thu nhập từ nghề bánh tráng vào mùa Tết thường cao gấp đôi, gấp ba ngày thường, giúp nhiều hộ dân thu về từ 30 - 60 triệu đồng mỗi vụ. Đây là nguồn thu quan trọng để bà con lo cho con cái học hành và chuẩn bị một cái Tết sung túc.
Tuy nhiên, nghề làm bánh tráng cũng lắm gian truân khi phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Những ngày nắng gắt là lúc người làm bánh vui nhất vì bánh khô nhanh, màu đẹp và dễ bảo quản. Ngược lại, những ngày mưa, công việc trở nên đình trệ. Ông Biện Văn Còn, một người có hơn 20 năm gắn bó với nghề, tâm sự rằng công việc tuy thầm lặng nhưng đòi hỏi sự kiên trì ghê gớm. Đôi bàn tay người thợ lúc nào cũng nóng rát vì hơi lửa, nhưng nhìn những chuyến xe thương lái nối đuôi nhau vào lấy hàng, mọi mệt mỏi dường như tan biến.
Dẫu còn đó những khó khăn về giá nguyên liệu biến động hay sự thiếu hụt lao động trẻ, làng nghề Thuận Hưng vẫn đang nỗ lực chuyển mình. Nhiều hộ dân như gia đình anh Trần Thanh Tâm đã mạnh dạn đầu tư máy tráng bánh trị giá hơn 100 triệu đồng để nâng cao năng suất và độ đồng đều của sản phẩm. Sự kết hợp giữa kỹ thuật hiện đại và bí quyết pha bột truyền thống đang giúp bánh tráng Thuận Hưng giữ vững thương hiệu trong lòng người tiêu dùng giữa thị trường cạnh tranh gay gắt.
Hướng tới phát triển bền vững và hội nhập
Để giữ vững vị thế của một làng nghề di sản, chính quyền địa phương phường Thuận Hưng đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Trọng tâm là hỗ trợ các hộ sản xuất tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội để mở rộng quy mô và đầu tư trang thiết bị. Bên cạnh đó, các chương trình đào tạo nghề và cải tiến quy trình sản xuất cũng được chú trọng nhằm nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm, đưa bánh tráng truyền thống thoát khỏi quy mô sản xuất nhỏ lẻ.
Một trong những mục tiêu chiến lược là đưa bánh tráng Thuận Hưng vào hệ thống các siêu thị lớn và các kênh phân phối hiện đại. Hiện nay, làng nghề đã có nhiều sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3 sao. Các chủ cơ sở như chị Văn Thị Thơ cũng đang tích cực đẩy mạnh quảng bá trên mạng xã hội, tham gia các hội chợ, lễ hội xúc tiến thương mại để mở rộng đầu ra, thay vì chỉ phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái như trước đây.
Bà Nguyễn Thị Thanh Cảnh, Phó Bí thư Chi bộ khu vực Tân Phú, cho biết địa phương đang nỗ lực xây dựng nhãn hiệu và chuẩn hóa bao bì sản phẩm. Việc sản xuất hiện nay không chỉ chú trọng đến số lượng mà còn đặc biệt quan tâm đến vệ sinh an toàn thực phẩm và thời gian bảo quản. Điều này giúp bánh tráng Thuận Hưng không chỉ là món ăn thời vụ dịp Tết mà có thể tiêu thụ quanh năm, tạo việc làm ổn định cho hàng trăm lao động tại địa phương.
Nhìn về tương lai, ông Lê Đức Toàn, Bí thư phường Thuận Hưng, khẳng định địa phương sẽ tiếp tục đồng hành, làm cầu nối giữa người sản xuất và đơn vị thu mua. Với tâm huyết của những người thợ lành nghề và sự hỗ trợ từ chính quyền, làng nghề bánh tráng Thuận Hưng kỳ vọng sẽ phát triển theo hướng chuyên nghiệp hơn. Những chiếc bánh trắng ngần, dẻo thơm không chỉ mang theo hương vị của ký ức quê nhà mà còn đang vững bước trên hành trình hội nhập, khẳng định giá trị bền vững của một di sản văn hóa giữa lòng xã hội hiện đại.
