Tại cuộc họp báo thường kỳ chiều 6/1/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố bức tranh toàn cảnh của ngành trong năm qua. Theo đó, kim ngạch xuất khẩu tháng 12/2025 đã tạo cú hích quyết định với ước tính 6,21 tỷ USD, đưa tổng kim ngạch cả năm cán đích 70,09 tỷ USD, tăng 12% so với năm 2024. Đáng chú ý, thặng dư thương mại toàn ngành lập kỷ lục trên 20 tỷ USD, đóng góp quan trọng vào ổn định kinh tế vĩ mô.

Kỳ tích lội ngược dòng trước thiệt hại 109 nghìn tỷ đồng

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhận định, năm 2025 là một năm "đặc biệt khó khăn". Ngành nông nghiệp phải hứng chịu tác động kép: bên ngoài là xung đột vũ trang, cạnh tranh thương mại gay gắt; bên trong là sự tàn phá khốc liệt của thiên tai.

Thống kê cho thấy, bão lũ trong năm qua đã gây thiệt hại kinh tế ước tính lên tới 109 nghìn tỷ đồng, khiến hơn 420 người thiệt mạng và mất tích. Ngành thủy sản chịu tổn thất nặng nề với 1.500 ha nuôi trồng bị hư hại; chăn nuôi điêu đứng vì dịch bệnh cộng hưởng với thời tiết cực đoan; chuỗi cung ứng hàng hóa có thời điểm bị tê liệt, ùn ứ tại biên giới.

Thực tế, trong 11 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu chỉ dao động quanh mức 5,85 - 5,9 tỷ USD/tháng, dấy lên lo ngại về khả năng hoàn thành mục tiêu. Tuy nhiên, với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ và nỗ lực tái cơ cấu sản xuất, tháng 12 đã chứng kiến sự bứt phá ngoạn mục (tăng 9,7% so với tháng trước), đưa ngành nông nghiệp "về đích" với con số kỷ lục.

Đây là minh chứng cho sức chống chịu bền bỉ và năng lực thích ứng linh hoạt của nông nghiệp Việt Nam trước những cú sốc lớn từ thiên nhiên và thị trường.

Những "ngôi sao" tỷ đô và sự chuyển dịch thị trường

Trong bức tranh sáng màu của xuất khẩu, nhiều nhóm hàng chủ lực đã ghi nhận sự tăng trưởng vượt bậc về giá trị nhờ tận dụng tốt cơ hội thị trường.

Cà phê trở thành điểm sáng rực rỡ nhất khi giá trị xuất khẩu tăng tới 52,5%, đạt 8,57 tỷ USD, dù lượng chỉ tăng 13,1%. Yếu tố then chốt nằm ở mức giá xuất khẩu bình quân tăng vọt lên 5.630 USD/tấn (tăng 34,8%).

Rau quả tiếp tục khẳng định vị thế với kim ngạch 8,56 tỷ USD, tăng gần 20%. Trung Quốc vẫn là "khách hàng" lớn nhất, bao trọn hơn 64% thị phần xuất khẩu rau quả của Việt Nam.

Bên cạnh đó, Gỗ và sản phẩm gỗ mang về 17,32 tỷ USD (tăng 6,4%); Thủy sản phục hồi mạnh mẽ với 11,32 tỷ USD (tăng 12,7%). Ngược lại, mặt hàng gạo và cao su dù vẫn đóng góp lớn vào tổng kim ngạch nhưng ghi nhận sự sụt giảm về giá trị và khối lượng do biến động cung cầu quốc tế.

Về thị trường, cấu trúc đối tác thương mại của Việt Nam đang có sự chuyển biến tích cực theo hướng đa dạng hóa.

Châu Á vẫn là thị trường lớn nhất (chiếm 45,2%), tăng trưởng 5,8%.

Trung Quốc (chiếm 22,3%), Hoa Kỳ (20,6%) và Nhật Bản (7,1%) là 3 đối tác hàng đầu.

Đáng chú ý, xuất khẩu sang Châu Âu tăng tới 34,2% và Châu Phi tăng 68,1%, cho thấy hàng hóa Việt Nam đang thâm nhập tốt hơn vào các thị trường khó tính và thị trường tiềm năng mới.

Tầm nhìn 2026: "Giấy thông hành" xanh và 5 mũi nhọn đột phá

Bước sang năm 2026, dự báo khó khăn vẫn còn hiện hữu với các thách thức từ biến đổi khí hậu và các rào cản kỹ thuật khắt khe về môi trường. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu xuất khẩu đạt 73 - 74 tỷ USD (nông sản khoảng 40 tỷ USD, thủy sản 12 tỷ USD, lâm sản 18,8 tỷ USD).

Để hiện thực hóa tham vọng này và gia tăng giá trị bền vững, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh 5 mũi nhọn chiến lược theo chuỗi giá trị:

Chuẩn hóa vùng nguyên liệu: Tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế (GAP, hữu cơ), mở rộng mã số vùng trồng/ao nuôi để đáp ứng đúng "đơn hàng thị trường".

Đẩy mạnh chế biến sâu: Chuyển dịch từ xuất khẩu thô sang các sản phẩm tinh chế, tiện lợi (ready-to-eat), tận dụng phụ phẩm để tạo ra giá trị gia tăng mới.

Tối ưu hóa Logistics: Phát triển hệ thống kho lạnh, trung tâm logistics vùng để giảm chi phí, tăng biên lợi nhuận cho doanh nghiệp.

Nâng tầm thương hiệu: Chuyển từ bán nguyên liệu sang bán "sản phẩm có câu chuyện", xây dựng thương hiệu quốc gia và chỉ dẫn địa lý.

Chuyển đổi xanh: Đây được xem là "giấy thông hành" bắt buộc để vào các phân khúc cao cấp. Ngành sẽ tập trung đo lường, giảm dấu chân carbon, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và sản xuất phát thải thấp.

Với nền tảng kỷ lục của năm 2025, nông nghiệp Việt Nam đang tự tin bước vào chu kỳ phát triển mới: không chỉ tập trung vào sản lượng mà ưu tiên chất lượng, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm với môi trường.