Thách thức từ thiên tai và áp lực chuẩn mực thị trường

Năm 2025 được xem là giai đoạn khó khăn chồng chất khi ngành nông nghiệp phải đối mặt đồng thời với căng thẳng thương mại và các quy định an toàn thực phẩm ngày càng khắt khe từ những thị trường khó tính. Thiên tai diễn biến đặc biệt bất thường khi Biển Đông ghi nhận tới 21 cơn bão và áp thấp nhiệt đới, mức cao nhất kể từ năm 1961 đến nay. Đáng chú ý, cơn bão số 9 mang tên Ragasa với sức gió mạnh cấp 17 đã trở thành cơn bão mạnh nhất từng xuất hiện tại khu vực, gây lũ lụt và sạt lở đất trên diện rộng, làm hư hỏng nghiêm trọng hệ thống giao thông cùng hạ tầng thủy lợi, đê điều.

Tại khu vực Trung Bộ, mưa lớn kéo dài trong tháng 11 năm 2025 tiếp tục gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản, cuốn trôi nhiều diện tích lúa và hoa màu. Trong khi đó, đồng bằng sông Cửu Long vẫn phải vật lộn với tình trạng hạn hán cục bộ và xâm nhập mặn gia tăng, tiếp tục đe dọa sản xuất nông nghiệp, thủy sản cũng như sinh kế của người dân. Tổng thiệt hại kinh tế do thiên tai gây ra trong năm ước tính vượt 85.000 tỷ đồng, tạo áp lực tài chính rất lớn cho công tác phục hồi sản xuất.

Không chỉ chịu tác động từ tự nhiên, xung đột giữa các quốc gia còn đẩy giá vật tư đầu vào tăng cao, khiến giá cả hàng hóa nông, lâm, thủy sản biến động mạnh. Tại Lễ kỷ niệm 80 năm ngành nông nghiệp và môi trường, Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ rõ những thách thức liên quan đến sự suy giảm tài nguyên thiên nhiên, khi sức chịu tải môi trường ở nhiều nơi đã chạm tới giới hạn. Sự phát triển thiếu bền vững cùng giá trị gia tăng thấp đang trở thành rào cản lớn trong bối cảnh các thị trường như Liên minh châu Âu, Nhật Bản hay Hoa Kỳ liên tục siết chặt kiểm soát hàng nhập khẩu theo các tiêu chuẩn xanh và bền vững.

Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết buộc toàn ngành phải thay đổi tư duy sản xuất để tránh nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu. Ngay tại địa phương trọng điểm như Gia Lai, dù kim ngạch xuất khẩu đạt 3,44 tỷ USD nhưng áp lực chuẩn hóa vùng nguyên liệu vẫn vô cùng cấp bách. Việc thiếu liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp và nông dân, cùng với hệ thống logistics còn mỏng manh, khiến chi phí vận hành luôn ở mức cao. Chủ tịch Tổng hội Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam Hồ Xuân Hùng nhận định rằng con đường xuất khẩu nông sản hiện nay chủ yếu dựa vào trục đường bộ với xe container, trong khi đường sắt và đường biển vẫn hết sức hạn chế. Đây chính là những nút thắt cần sớm được tháo gỡ để nông sản Việt Nam có thể giữ vững uy tín về nguồn cung và thời gian giao hàng trong bối cảnh thị trường thế giới đầy biến động.

Chuẩn hóa vùng nguyên liệu và bứt phá giá trị chế biến

Để giải quyết những bài toán lớn về thị trường và biến đổi khí hậu, ngành nông nghiệp Việt Nam đã triển khai cuộc cách mạng về chất lượng thông qua việc chuẩn hóa vùng nguyên liệu và đẩy mạnh đầu tư công nghệ chế biến sâu. Năm 2025 ghi nhận sự bứt phá rõ nét của ngành cà phê khi giá trị xuất khẩu toàn quốc đạt kỷ lục 7,88 tỷ USD, tăng tới 59,7% về giá trị, dù khối lượng chỉ tăng 14,1%. Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam Thái Như Hiệp khẳng định, kết quả này đến từ sự chuyển dịch mạnh mẽ từ xuất khẩu thô sang các phân khúc có giá trị gia tăng cao, đi kèm với việc xây dựng thương hiệu một cách bài bản.

Riêng tại Gia Lai, khoảng 50% diện tích cây trồng đã đạt các tiêu chuẩn quốc tế như VietGAP và GlobalGAP, tạo nền tảng vững chắc để nông sản địa phương hiện diện tại gần 60 quốc gia và vùng lãnh thổ. Việc hình thành các chuỗi liên kết giữa những doanh nghiệp lớn như Nafoods Tây Nguyên, Doveco hay Quicornac Gia Lai với các hợp tác xã đã giúp kiểm soát hiệu quả mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc. Điển hình, mặt hàng chanh dây với 90% sản lượng xuất khẩu sang châu Âu hay 62.000 tấn chuối của Công ty cổ phần Chăn nuôi Gia Lai xuất sang Đông Á đã cho thấy năng lực đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe nhất của thị trường quốc tế.

Ở phân khúc gia vị, hồ tiêu đạt kim ngạch 1,65 tỷ USD nhờ tập trung vào các đơn hàng chất lượng cao, trong khi mặt hàng ớt lần đầu tiên vượt mốc 100 triệu USD do nhu cầu tăng mạnh từ thị trường Trung Quốc. Bước sang năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định trọng tâm tái cơ cấu theo hướng kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn nhằm thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu. Các mặt hàng chủ lực như gạo, gỗ, cà phê và hồ tiêu sẽ được ưu tiên nguồn lực đầu tư để giữ vững uy tín cung ứng trên bản đồ thế giới, đặc biệt đối với các đơn hàng lớn ngay từ đầu năm.

Song song với đó, việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào chế biến đã giúp kim ngạch rau quả đạt 7,91 tỷ USD và hạt điều tăng 19,5% về giá trị, dù sản lượng không biến động nhiều. Định hướng chiến lược trong giai đoạn tới là nâng cấp hạ tầng hậu cần nhằm giảm chi phí logistics, đồng thời mở rộng diện tích sản xuất đạt chuẩn sang các thị trường tiềm năng mới như Singapore và khu vực Trung Đông. Theo đánh giá của Sở Công Thương, sự trưởng thành của hệ thống doanh nghiệp về năng lực chế biến sâu chính là chìa khóa giúp nông sản Việt Nam dịch chuyển sang các phân khúc cao cấp hơn.

Với vị thế quốc gia xuất khẩu hàng đầu được củng cố sau hai năm tăng trưởng liên tục, ngành nông nghiệp Việt Nam đang bước vào một chu kỳ phát triển mới mang tính chủ động cao hơn. Sự kết hợp giữa tư duy kinh tế của người nông dân và công nghệ hiện đại từ các doanh nghiệp đầu tàu sẽ trở thành động lực then chốt, giúp nông sản Việt Nam tiếp tục bứt phá mạnh mẽ trên thị trường quốc tế trong năm 2026. Khi đó, nông nghiệp không chỉ là trụ đỡ của nền kinh tế mà còn khẳng định vai trò là một ngành hàng có sức cạnh tranh toàn cầu, dựa trên nền tảng bền vững và giá trị thực chất.