Khởi nghiệp từ nông nghiệp sạch đầy gian nan nơi bản làng

Năm 2020, khi đại dịch Covid-19 bùng phát khiến nhiều ngành nghề rơi vào cảnh đình trệ, chị Bùi Thị Mơ (khi đó 34 tuổi) đã quyết định khép lại công việc buôn bán sau gần mười năm gắn bó. Nhận thấy mảnh đất quê hương cùng nông nghiệp mới là “phao cứu sinh” bền vững cho gia đình trong bối cảnh phố thị nhiều biến động, chị cùng chồng trở về xóm Dằm, xã Nhân Nghĩa, tỉnh Phú Thọ để khởi đầu hành trình lập nghiệp. Tại đây, hai vợ chồng mạnh dạn xây dựng mô hình nuôi ốc nhồi hữu cơ – một hướng đi khi ấy còn khá mới mẻ tại địa phương.

Chị Bùi Thị Mơ nhớ lại rằng khi còn ở thành phố, công việc buôn bán luôn bấp bênh, nỗi lo mưu sinh nhiều lúc khiến hai vợ chồng trăn trở tìm một hướng đi ổn định hơn. Nhìn về quê nhà vẫn còn đất đai và ao chuôm rộng rãi, anh chị tự hỏi tại sao không trở về để bắt đầu lại từ chính những gì quê hương sẵn có. Mong muốn vừa xây dựng công việc của riêng mình, vừa được sống gần gia đình và thiên nhiên đã thôi thúc chị lựa chọn gắn bó với con ốc nhồi. Những ngày đầu lập nghiệp, hai vợ chồng tỉ mỉ ghi chép từng mẻ giống, theo dõi nguồn nước và chăm sóc từng ao nuôi như những bước khởi đầu của một hành trình mới còn nhiều thử thách.

Quyết định rời phố về quê không hề dễ dàng, nhưng với quyết tâm sắt đá, vợ chồng chị Mơ đã dành nhiều thời gian tìm hiểu tập tính sinh trưởng của loài ốc nhồi. Từng ao thả, từng mẻ giống đều được anh chị theo dõi sát sao thông qua những cuốn sổ ghi chép chi tiết về thời tiết, nguồn nước cũng như lượng thức ăn hằng ngày. Đây cũng là giai đoạn thử thách nhất khi họ phải tự mình khai phá một hướng đi mới dựa trên nền tảng nông nghiệp sạch giữa vùng đất Mường Vang còn nhiều khó khăn nhưng giàu tiềm năng phát triển.

Điểm cốt lõi làm nên chất lượng của thương hiệu Mơ Đức chính là quy trình chăn nuôi nói không với thức ăn công nghiệp nhằm bảo đảm độ sạch cho sản phẩm. Nguồn nước trong ao được kiểm soát chặt chẽ, ao nuôi được cải tạo và phơi đáy định kỳ để loại bỏ mầm bệnh trong môi trường tự nhiên. Khẩu phần ăn của ốc hoàn toàn từ các loại thức ăn tự nhiên như bèo tấm, mướp, bí, khoai và nhiều loại lá non được trồng ngay tại địa phương, qua đó tạo nguồn dinh dưỡng lành mạnh cho đàn ốc.

Nhờ được nuôi trong môi trường trong lành và chăm sóc cẩn thận, ốc phát triển khỏe mạnh, cho thịt chắc, dai giòn và có vị ngọt tự nhiên đặc trưng của vùng núi. Sự kiên trì của đôi vợ chồng trẻ đã biến những ao bùn từng bị bỏ hoang thành nguồn sinh kế ổn định, mở ra hướng phát triển kinh tế ngay trên chính quê hương. Những bước đi ấy cũng cho thấy nỗ lực đổi mới phương thức sản xuất truyền thống theo hướng bài bản và hiệu quả hơn cho bà con địa phương.

Bên cạnh việc nuôi ốc nhồi bản địa, chị Mơ còn mạnh dạn nghiên cứu và thuần dưỡng thành công giống ốc lác Thái Lan để thích nghi với điều kiện khí hậu địa phương. Giống ốc này không chỉ có tốc độ sinh trưởng nhanh mà còn cho chất lượng thịt tốt, tạo nguồn nguyên liệu ổn định cho quá trình chế biến chả sau này. Theo chị Mơ, con ốc tuy nhỏ bé và chậm rãi nhưng lại bền bỉ như chính tính cách của người Mường; chỉ cần kiên trì chăm sóc đúng kỹ thuật thì vùng đất khó cũng có thể mang lại giá trị kinh tế.

Sự khắt khe trong khâu lựa chọn nguyên liệu đầu vào đã giúp sản phẩm nhanh chóng chiếm được lòng tin của khách hàng ngay từ những ngày đầu ra thị trường. Chị Nguyễn Thị Thương, một khách hàng tại phường Thống Nhất, tỉnh Phú Thọ cho biết ngay từ lần đầu mua và thưởng thức, chị đã ấn tượng với độ dai giòn của thịt ốc và hương vị tự nhiên, không có mùi tanh. Theo chị Thương, việc sản phẩm có tem truy xuất nguồn gốc rõ ràng cũng giúp gia đình yên tâm hơn khi sử dụng thường xuyên trong các bữa ăn.

Giải pháp nâng tầm đặc sản và xây dựng chuỗi giá trị

Sau ba năm miệt mài gây dựng mô hình sản xuất ổn định, đến năm 2023, Hợp tác xã nông nghiệp hữu cơ Mơ Đức chính thức được thành lập do chị Bùi Thị Mơ làm Giám đốc điều hành. Hợp tác xã nhanh chóng quy tụ gần 20 hộ dân trong vùng cùng chung chí hướng, hình thành chuỗi liên kết từ khâu ương giống, nuôi thương phẩm đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Mỗi hộ thành viên trở thành một mắt xích quan trọng, giúp con ốc Nhân Nghĩa từng bước thoát khỏi tình trạng sản xuất manh mún để phát triển theo hướng kinh tế tập thể bền vững.

Quy trình chế biến chả ốc Mơ Đức là sự kết hợp hài hòa giữa công thức truyền thống và những sáng tạo riêng nhằm tạo nên dấu ấn đặc trưng cho sản phẩm. Theo chị Bùi Thị Mơ, ốc nhồi dùng để làm chả phải là những con tròn mẩy, mày khít và thịt đầy miệng thì mới bảo đảm được độ giòn ngọt tự nhiên. Sau khi làm sạch nhớt bằng nước vo gạo và ớt tươi, thịt ốc được xay nhuyễn cùng giò sống và mỡ phần để tạo độ kết dính cũng như độ béo vừa phải.

Các loại gia vị như nấm hương, mộc nhĩ, hành khô, tỏi và hạt tiêu được gia giảm theo tỷ lệ phù hợp, kết hợp với lá lốt thái chỉ tạo nên hương vị đậm đà đặc trưng. Điểm nhấn khác biệt của sản phẩm nằm ở việc hỗn hợp chả được nhồi đầy vào những ống nứa non thay vì gói lá chuối hay vo viên như cách làm thông thường. Khi hấp cách thủy hoặc nướng trên than hồng, hương thơm nhẹ của ống nứa thấm dần vào từng thớ chả, tạo nên mùi vị thanh dịu nhưng rất đặc trưng.

Nhờ những nỗ lực chuẩn hóa quy trình từ khu sơ chế riêng biệt bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm đến việc đầu tư máy móc đóng gói hút chân không, năm 2024 sản phẩm chả ốc nhồi ống nứa Mơ Đức đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao. Chị Lê Thị Khánh Linh, khách hàng tại phường Hòa Bình cho biết chị rất hài lòng khi sản phẩm được dán tem truy xuất nguồn gốc rõ ràng nên đã trở thành khách quen trong nhiều năm. Chứng nhận OCOP không chỉ giúp sản phẩm mở rộng thị trường, trong đó có Hà Nội, mà còn khẳng định hướng phát triển đúng đắn của hợp tác xã.

Ông Nguyễn Đức Tuyên, Chủ tịch UBND xã Ân Nghĩa cho biết thành công của Hợp tác xã Mơ Đức là minh chứng rõ nét cho tiềm năng phát triển kinh tế từ nông nghiệp địa phương. Theo ông, mỗi ống chả ốc không chỉ là một món ăn đặc sản mà còn là câu chuyện khởi nghiệp đầy cảm hứng của những người trẻ Mường Vang với khát vọng gắn bó cùng nông nghiệp sạch. Từ những ao nuôi ban đầu, mô hình này đang từng bước mở rộng liên kết sản xuất và bao tiêu sản phẩm, tạo thêm sinh kế ổn định cho nhiều hộ dân trong vùng.

Chứng nhận OCOP cũng mở ra cơ hội để đặc sản địa phương tiếp cận rộng hơn với hệ thống cửa hàng nông sản sạch và các thị trường tiêu dùng lớn. Những ống chả ốc mang hương vị đặc trưng của vùng đất Mường Vang, đồng thời thể hiện nỗ lực xây dựng mô hình kinh tế gắn với bảo vệ môi trường và gìn giữ giá trị ẩm thực truyền thống. Thành công của Chả ốc Mơ Đức vì thế không chỉ là câu chuyện khởi nghiệp của một cá nhân mà còn trở thành động lực để nhiều lao động địa phương mạnh dạn đổi mới tư duy sản xuất.

Hành trình của thương hiệu Chả ốc Mơ Đức vẫn đang tiếp tục với mục tiêu nâng cấp lên chuẩn OCOP cao hơn trong thời gian tới nhằm khẳng định vị thế trên thị trường. Chị Mơ vẫn miệt mài tổ chức các buổi hướng dẫn kỹ thuật cho các thành viên hợp tác xã, chuyển giao quy trình nuôi hữu cơ để bảo đảm chất lượng đồng đều cho sản phẩm. Những ống chả thơm mùi nứa vẫn hằng ngày theo các chuyến xe lạnh về phố, mang theo tâm huyết của người phụ nữ Mường và góp phần đưa đặc sản quê hương vươn xa hơn trên thị trường.