Giai thoại về món quà quê được Đại tướng khen ngợi

Báo Quảng Trị đưa tin, theo cuốn "Địa chí huyện Lệ Thủy", nghề làm kẹo mè xửng tại địa phương bắt nguồn từ làng Mỹ Lộc (nay là thôn Mỹ Lộc Thượng và Mỹ Lộc Hạ, xã An Thủy). Thủy tổ của nghề là người họ Trần Văn, mang bí quyết từ Huế về sau một chuyến đi làm thuê. Ban đầu, nghề được gây dựng tại làng Thạch Bàn Thượng (xã Phú Thủy), nhưng do điều kiện "lam sơn chướng khí", dân cư thưa thớt, gia đình cụ đã chuyển về định cư tại Mỹ Lộc – nơi có chợ Đa buôn bán tấp nập để phát triển nghề.

Anh Trần Trung Kiên (SN 1979), chủ cơ sở mè xửng Hiếu Kiên chia sẻ thêm về câu chuyện mang sắc màu huyền thoại của gia tộc. Cụ cố của anh, ông Trần Văn Vấn, vì có mối thâm tình với một tùy tùng của vua Hàm Nghi, nên đã được người này thương tình truyền lại nghề làm mè xửng cung đình Huế để mưu sinh. Từ những mẹt kẹo đơn sơ rao bán chợ quê, món mè xửng dần trở thành sinh kế nuôi sống bao thế hệ dân làng. Dù sau này có thêm nhiều dòng họ khác như gia đình cụ Đặng Xuyên, cụ Nguyễn Mua cùng làm nghề, nhưng mè xửng của người họ Trần vẫn được đánh giá đứng đầu về chất lượng, trở thành thương hiệu "mè xửng gia truyền ông Ký" với đặc trưng mềm dẻo, ngọt thơm khó nơi nào sánh kịp.

Trong ký ức của gia đình, một dấu mốc vàng son là vào năm 1973, khi Đại tướng Võ Nguyên Giáp về thăm quê, Đại tướng đã thưởng thức món mè xửng này, tấm tắc khen ngon và căn dặn bà con phải giữ vững nghề truyền thống. Trải qua thời gian, từ ông nội anh là cụ Trần Văn Trặt – người từng làm tổ trưởng tổ sản xuất mè xửng thời chiến, đến thế hệ thứ ba là ông Trần Uy Nam (người đưa thương hiệu mè xửng Uy Nam vang danh một thời), nghề làm kẹo đã ăn sâu vào máu thịt của con cháu dòng họ Trần.

Tuy nhiên, trước sự biến thiên của lịch sử và "cơn lốc" cạnh tranh khốc liệt, nghề dần mai một. Đến nay, anh Trần Trung Kiên là thế hệ thứ tư hiếm hoi còn trụ vững và phát triển thương hiệu "gia truyền ông Ký" dưới tên gọi Hiếu Kiên.

"Bí quyết từ tâm" và hướng đi mới cho đặc sản làng nghề

Để duy trì xưởng sản xuất với sản lượng hơn 5 tấn/tháng (gồm mè xửng, kẹo bạc hà, kẹo gừng) và tạo việc làm thường xuyên cho 8 lao động, anh Kiên khẳng định bí quyết nằm ở chữ "Tâm". "Mọi tâm huyết tôi đều đặt vào từng khâu, từ chọn nguyên liệu đến chế biến, đóng gói. Tôi sản xuất như chính cho gia đình, con em mình thưởng thức", anh Kiên bộc bạch.

Sự khác biệt tạo nên thương hiệu Hiếu Kiên nằm ở nguồn nguyên liệu được tuyển chọn kỹ lưỡng: mè và lạc từ nông sản Quảng Trị hạt nhỏ, nhiều dầu; gừng ta thơm nồng; lá bạc hà sạch và đường trắng truyền thống. Đặc biệt, nếu mè xửng Huế thường dùng mạch nha và không có nước cốt chanh, thì mè xửng Hiếu Kiên lại tuân thủ công thức gia truyền: chỉ dùng đường trắng kết hợp với nước cốt chanh. Chính điều này tạo nên hương vị riêng biệt, không bị hòa lẫn giữa "rừng" đặc sản các vùng miền.

Nhờ chất lượng "hữu xạ tự nhiên hương", sản phẩm của anh Kiên không chỉ tiêu thụ mạnh tại địa phương mà còn vươn tới thị trường Đà Nẵng, thậm chí theo chân khách hàng ra nước ngoài. Nắm bắt xu thế thời đại, anh cũng mạnh dạn triển khai bán hàng trực tuyến để quảng bá sản phẩm rộng rãi hơn.

Chia sẻ về định hướng tương lai, anh Kiên cho biết sẽ cải tiến mẫu mã theo hướng thân thiện với môi trường. Dù không ngại cạnh tranh về chất lượng, nhưng khó khăn lớn nhất hiện nay là việc đưa sản phẩm vào các hệ thống siêu thị do lo ngại chi phí phát sinh sẽ đẩy giá thành lên cao. Do đó, cơ sở rất mong nhận được sự hỗ trợ tích cực hơn từ các sở, ngành và chính quyền địa phương.

Đánh giá về mô hình này, ông Lê Văn Tân – Phó Chủ tịch UBND xã Lệ Thủy khẳng định, mè xửng Hiếu Kiên là sản phẩm tiêu biểu, được đánh giá cao về chất lượng. Chính quyền xã đang tích cực tạo điều kiện để sản phẩm khẳng định được thương hiệu và lan tỏa rộng rãi hơn trên thị trường.