Nghề đan cói từ lâu đã gắn với đời sống của người dân vùng Nga Sơn và nhiều địa phương ven biển xứ Thanh. Những sợi cói mộc mạc qua bàn tay người thợ có thể trở thành những vật dụng quen thuộc trong đời sống. Tuy nhiên, trước sự thay đổi của thị trường và thị hiếu tiêu dùng, không ít sản phẩm thủ công truyền thống đứng trước bài toán làm thế nào để vừa giữ được kỹ thuật nghề, vừa tạo ra giá trị kinh tế đủ lớn để nghề tiếp tục sống trong đời sống hiện đại.
Câu chuyện của Trần Doãn Hùng và thương hiệu túi xách thủ công COMAY là một cách tiếp cận như vậy. Không lựa chọn giữ nghề theo nghĩa đơn thuần, Hùng tìm cách làm mới nghề, thay đổi sản phẩm và mở rộng không gian thị trường cho những nguyên liệu vốn rất đỗi quen thuộc với quê hương.
Từ ký ức làng nghề đến hành trình làm mới sợi cói
Sinh ra và lớn lên tại xã Ba Đình, tỉnh Thanh Hóa, tuổi thơ của Trần Doãn Hùng gắn với nghề đan cói truyền thống. Anh từng chứng kiến nghề có những thời điểm phát triển mạnh, rồi dần đối diện với những khó khăn khi sản phẩm truyền thống không còn đáp ứng đầy đủ nhu cầu của thị trường mới. Theo Hùng, nghề đan cói ở quê đã tồn tại từ lâu, người thợ có kinh nghiệm và kỹ thuật, nguồn nguyên liệu cũng không thiếu. Điều còn thiếu là những sản phẩm mới có thiết kế phù hợp với thị trường, có tính ứng dụng cao và đủ sức tạo ra giá trị gia tăng.
Năm 2018, anh thành lập Công ty TNHH Đan Việt Handicraft và xây dựng thương hiệu túi xách thủ công COMAY tại quê nhà. Khởi nghiệp từ một nghề tưởng như đã rất quen thuộc, nhưng Hùng nhanh chóng nhận ra rằng để tạo ra một sản phẩm thủ công có giá trị cao, chỉ có niềm đam mê là chưa đủ. Vốn, nhà xưởng, nhân công, nguyên liệu là những bài toán đầu tiên. Nhưng bài toán khó hơn là làm thế nào để kỹ thuật đan truyền thống có thể bước vào một lĩnh vực đòi hỏi cao về thiết kế, độ hoàn thiện và tính đồng nhất của sản phẩm. Hùng phải tự học từ thiết kế, xử lý nguyên liệu, tạo mẫu cho tới hoàn thiện sản phẩm. Đồng thời, anh tìm đến những người thợ có tay nghề trong vùng để cùng thử nghiệm.
Hùng mang đến những ý tưởng mới về kiểu dáng, màu sắc, xu hướng tiêu dùng và yêu cầu của thị trường. Những người thợ lại mang đến kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm, từ cách lựa chọn nguyên liệu, xử lý từng sợi cói đến kỹ thuật đan và hoàn thiện sản phẩm. Qua từng mẫu thử, tư duy thiết kế hiện đại dần được kết nối với kinh nghiệm thủ công truyền thống.“Người thợ có kinh nghiệm mà mình không có. Còn mình phải cập nhật những cái mới của thị trường. Hai bên cùng bổ sung cho nhau thì mới làm được sản phẩm”, Hùng chia sẻ.
Đó cũng chính là điểm khởi đầu để COMAY hình thành một hướng đi riêng: không loại bỏ nghề cũ để thay bằng công nghệ, mà sử dụng công nghệ và tư duy thiết kế để nâng giá trị của nghề thủ công. Từ cói, doanh nghiệp mở rộng sang các nguyên liệu tự nhiên khác như lục bình, cỏ bàng và mây. Mỗi loại nguyên liệu có đặc tính riêng, đòi hỏi quy trình xử lý khác nhau. Nguyên liệu được xử lý, nhuộm bằng vật liệu tự nhiên để tạo nên màu sắc riêng cho sản phẩm.
Những chiếc túi COMAY có giá hàng triệu đồng, hướng tới phân khúc khách hàng cao cấp và đã có cơ hội xuất hiện tại một số sự kiện, tuần lễ thời trang ở Milan, New York, London và Thụy Sĩ. Hành trình ấy cho thấy khoảng cách giữa một nguyên liệu nông thôn và một sản phẩm thời trang cao cấp đôi khi không nằm ở bản thân nguyên liệu, mà nằm ở cách con người thiết kế, chế tác, hoàn thiện và kể câu chuyện về sản phẩm.
Khi giữ nghề được đo bằng giá trị tạo ra
Nếu chỉ nhìn vào những chiếc túi có giá hàng triệu đồng, câu chuyện của COMAY có thể được xem như một hành trình khởi nghiệp với sản phẩm thủ công cao cấp. Nhưng phía sau mỗi chiếc túi còn là một câu chuyện khác: câu chuyện về người thợ, việc làm và khả năng duy trì một nghề truyền thống trong điều kiện thị trường hiện đại.
Một sợi cói nếu chỉ được bán dưới dạng nguyên liệu sẽ có một giá trị nhất định. Nhưng khi được tuyển chọn, xử lý, thiết kế, đan thủ công, kết hợp cùng các vật liệu khác, kiểm soát chất lượng và xây dựng thương hiệu, giá trị của sợi cói được tạo ra ở nhiều tầng khác nhau. Đó chính là quá trình gia tăng giá trị cho nguyên liệu bản địa. Với những vật liệu tự nhiên như cói, mây, lục bình, cỏ bàng, hướng đi này càng gợi mở nhiều dư địa khi xu hướng tiêu dùng hiện nay ngày càng quan tâm tới sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên, yếu tố thủ công và câu chuyện phía sau sản phẩm.
Đây có thể xem là tư duy quan trọng trong hành trình phát triển của COMAY: thủ công là giá trị cốt lõi, nhưng đổi mới là điều kiện để giá trị ấy tồn tại trong thị trường hiện đại. Hiện Đan Việt Handicraft đang hoàn thiện hồ sơ để sản phẩm túi xách COMAY tham gia đánh giá, xếp hạng sản phẩm OCOP 4 sao năm 2026.
Từ những sợi cói bình dị của quê hương, Trần Doãn Hùng đang tìm cách tạo ra một giá trị mới. Anh không biến nghề đan truyền thống thành một thứ hoàn toàn khác, mà đưa những giá trị vốn có của nghề bước vào một không gian mới nơi sản phẩm được nhìn nhận không chỉ bằng công năng mà còn bằng thiết kế, chất lượng, câu chuyện văn hóa và giá trị thương hiệu.
Ở đó, người thợ vẫn làm việc bằng đôi tay. Những sợi cói vẫn được đan thủ công. Nhưng phía sau sản phẩm là cả một chuỗi giá trị mới, từ nguyên liệu, thiết kế, công nghệ, kiểm soát chất lượng đến thị trường. Và khi một chiếc túi được bán ra thị trường với giá trị cao hơn, giá trị ấy không chỉ thuộc về doanh nghiệp. Nó có thể quay trở lại với người thợ thông qua việc làm, thu nhập và cơ hội tiếp tục gắn bó với nghề. Có lẽ, đó mới là một cách để nghề truyền thống thực sự được tiếp nối: không chỉ giữ lại những gì đã có, mà làm cho những giá trị ấy tiếp tục tạo ra sinh kế, tạo ra sản phẩm và tạo dựng một thương hiệu mới cho quê hương.
