Theo báo Lâm Đồng, toàn tỉnh Lâm Đồng hiện có khoảng 327.000 ha cà phê với sản lượng hơn 1 triệu tấn, chiếm hơn 50,5% sản lượng của cả nước, trong đó diện tích cà phê vối đạt 311.000 ha. Đến nay, địa phương đã công nhận 6 vùng sản xuất cà phê vối ứng dụng công nghệ cao với tổng diện tích khoảng 2.268 ha, liên kết cùng 1.404 hộ dân. Các mô hình canh tác hiện nay chủ yếu áp dụng hệ thống tưới tiết kiệm, bón phân thông minh và quản lý dịch hại tổng hợp.
Nhờ đó, gần 119.000 ha đã đạt các chứng nhận quốc tế và trong nước về sản xuất cà phê bền vững như 4C, UTZ, Rainforest Alliance, VietGAP và hữu cơ. Nhiều nông dân đã chủ động thay đổi phương thức canh tác để nâng cao chất lượng sản phẩm. Ông Trịnh Tấn Vinh, xã Bảo Thuận, người có 18 năm thực hiện giải pháp canh tác theo hướng hữu cơ chia sẻ: “Đến nay, khu vườn đã không còn sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật, hằng năm giảm phần lớn các loại sâu bệnh, rệp sáp, rầy nâu gây hại cây cà phê”.
Bên cạnh đó, mô hình trang trại quy mô lớn cũng mang lại hiệu quả vượt trội. Tại xã Bảo Lâm 2, nông trại 111 ha cà phê vối ghép cao sản đang vận hành hệ thống tưới tiêu kết hợp bón phân hòa tan tự động, giúp đất không bị xói mòn và cây hấp thụ trọn vẹn dinh dưỡng. Nông trại còn chủ động nguồn nước nhờ hơn 10 ha diện tích ao hồ trữ nước trong mùa khô hạn, đồng thời tận dụng hàng trăm tấn vỏ cà phê để ủ thành phân hữu cơ bón trở lại vườn cây, đạt năng suất bình quân 5 tấn nhân trên mỗi ha. Từ thực tế phát triển của các trang trại, ông Thái Như Hiệp, Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam nhấn mạnh giải pháp trọng tâm phải chọn nguồn giống phù hợp với điều kiện đất đai, nguồn nước của từng vùng sinh thái, đạt năng suất và chất lượng hạt nhân ổn định.
Đánh giá về định hướng lâu dài, ông Thái Như Hiệp cho biết việc quản lý dinh dưỡng và nước tưới cần căn cứ vào lượng mưa thực tế, tình trạng vườn cây, trạng thái mầm hoa và năng suất mục tiêu chứ không nên áp dụng một công thức chung. “Mục tiêu canh tác với lợi nhuận ổn định trên diện tích 1 ha cà phê vối, tỷ lệ hạt nhân đạt yêu cầu cao, chi phí hợp lý và vườn cây duy trì sức sản xuất qua từng mùa vụ. Thu nhập chỉ tăng khi chi phí bổ sung được bù bằng tỷ lệ thu hồi tốt hơn, giảm hao hụt, mức giá mua bán ổn định…”, ông Hiệp phân tích.
Dưới góc độ chuyên gia, TS Phạm S, nguyên Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng nhận định toàn tỉnh nói riêng và cả nước nói chung với sản lượng xuất khẩu cà phê vối hàng đầu thế giới sẽ chịu tác động lớn nếu không đẩy mạnh canh tác bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu và giảm phát thải hướng tới Net Zero vào năm 2050. Để nâng chất lượng sản phẩm, cần tăng cường tưới nhỏ giọt thông minh, tận dụng hệ thống hồ chứa và phân hữu cơ nhằm nâng cao độ phì, giữ ẩm, cải thiện hệ sinh thái đất.
Ngoài ra, ứng dụng công nghệ hiện đại cũng là chìa khóa để nâng tầm thương hiệu hạt cà phê. TS Phạm S đưa ra giải pháp ứng dụng blockchain kiểm soát chặt chẽ quy trình kỹ thuật ở từng công đoạn, bảo đảm tính đồng nhất của sản phẩm, nâng tỷ lệ hạt đạt tiêu chuẩn xuất khẩu và tạo niềm tin cho nhà rang xay lẫn người tiêu dùng. “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong sản xuất cà phê giúp phân tích dữ liệu thời tiết, độ ẩm đất, dinh dưỡng và sinh trưởng của cây để đưa ra quyết định canh tác tối ưu. Đây còn là giải pháp dự báo sớm hạn hán, sâu bệnh và các hiện tượng thời tiết cực đoan, góp phần giảm chi phí đầu vào, tiết kiệm tài nguyên và tăng lợi nhuận”, TS Phạm S khuyến nghị.
